به گزارش خبرگزاری حوزه، آیتالله محمدجواد فاضل لنکرانی در اجلاسیه اساتید مجتمع آموزش عالی فقه جامعه المصطفی که چهارشنبه شب ۲۵ شهریورماه در سالن اجتماعات این مجتمع در جامعه العلوم قم برگزار شد، با اشاره به ظرفیت علمی اساتید حاضر در این نشست اظهار داشت: چنین جلساتی ظرفیت آن را دارد که موضوعات مهم و اساسی علمی حوزه در آن مطرح شود و لازم است در طول سال چند نشست با حضور اساتید برجسته برگزار شود تا مسائل مهم فقهی، اصولی و کلامی که باید مسیر علمی حوزه بر اساس آنها شکل بگیرد، مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
مباحثه، هویت حوزه است
استاد درس خارج حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت توجه به سنت مباحثه، تصریح کرد: مباحثه را نباید صرفاً یکی از امتیازات یا آداب حوزه دانست، بلکه هویت حوزه به مباحثه است و آنچه امروز از میراث علمی بزرگان و علما در اختیار داریم، محصول همین مباحثات علمی است.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام افزود: در گذشته مجلس درس صرفاً به این شکل نبود که استاد مطالبی را القا کند و طلاب آنها را بنویسند، بلکه خود مجلس درس بر گفتوگو و مباحثه میان استاد و طلبه استوار بود و نمونههای فراوانی از این شیوه در مجالس درس بزرگان حوزه وجود داشته است.
آیتالله فاضل لنکرانی ادامه داد: گسترش شروح فارسی و تلخیص متون علمی، اگرچه فینفسه اشکالی ندارد، اما هنگامی که جای متن اصلی را بگیرد، زمینه مطالعه عمیق و گفتوگوی علمی از میان میرود و طلبه به جای فهم و تحلیل، به حفظ مطالب روی میآورد.
لزوم تربیت طلبه اهل فهم و استدلال
وی با انتقاد از حافظهمحور شدن بخشی از فرایند آموزشی، اظهار کرد: امروز گاهی طلبه میتواند یک تلخیص را چند روز پیش از امتحان مطالعه و حفظ کند و با همان محفوظات در امتحان موفق شود؛ اما این شیوه با آنچه از تحصیل عمیق در حوزه انتظار میرود فاصله دارد.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار تأکید کرد: باید طلبهای تربیت شود که اهل فهم، تحلیل، استدلال و تولید فکر باشد، نه اینکه صرفاً مطالبی را حفظ کند و آنها را بازگو کند.
«رسائل» و «کفایه» جای خود را حفظ کنند
آیتالله فاضل لنکرانی با تأکید بر ضرورت حفظ متون عمیق و ریشهدار حوزه گفت: نباید کتابهای جدید را جایگزین متون اصیل حوزه کرد. استفاده از آثار جدید علمی اشکالی ندارد، اما کتابهایی مانند «رسائل» و «کفایه» باید جایگاه خود را حفظ کنند و آثار جدید در کنار این متون قرار گیرند، نه به جای آنها.
وی با اشاره به حلقات شهید صدر افزود: حتی آثار علمی ارزشمندی مانند «حلقات» نیز باید در کنار متون اصلی حوزه مورد استفاده قرار گیرند و نباید جایگزین «رسائل» و «کفایه» شوند؛ چراکه عبارات متون عمیق اصولی محل تأمل و بررسی دیدگاههای مختلف بزرگان بوده و همین عمق، زمینهساز شکلگیری بحث و تولید فکر در حوزه است.
مباحثه با پاداش احیا نمیشود
استاد درس خارج حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: صرفاً با پاداش و تنبیه نمیتوان مسئله مباحثه را حل کرد. اگر طلبه با مطلب عمیق و مسئلهای که نیازمند فهم، نقد و تحلیل است مواجه نباشد، حتی اگر برای مباحثه پاداش هم تعیین شود، مباحثه به معنای واقعی شکل نمیگیرد.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام افزود: مسئله اصلی، تعمیق دروس و مباحث علمی است و باید پیش از هر چیز برای بازگرداندن عمق علمی به حوزه چارهاندیشی شود.
شیوه تدریس استاد در تقویت مباحثه مؤثر است
آیتالله فاضل لنکرانی با اشاره به نقش استاد در تقویت یا تضعیف مباحثه اظهار داشت: استاد نباید صرفاً مطالبی را که از پیش آماده کرده است برای طلبه نقل کند؛ بلکه خود استاد نیز باید درگیر فهم، تحلیل و تنظیم علمی مطالب باشد.
وی افزود: در گذشته بزرگان حوزه برای ارائه درس، علاوه بر مطالعه محتوای بحث، درباره ترتیب و نحوه ارائه مباحث نیز مطالعه و فکر میکردند و همین امر موجب رشد علمی استاد و طلبه میشد.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) تصریح کرد: اگر عمق علمی درس کاهش پیدا کند، نه استاد در فرایند تدریس رشد میکند و نه طلبه؛ زیرا مباحثه و گفتوگوی علمی نیز از یک درس عمیق تغذیه میشود.
تقویت باور طلاب نسبت به ارزش علم
وی یکی دیگر از عوامل تضعیف مباحثه را کاهش باور طلاب نسبت به ارزش علم دانست و گفت: امروز گاهی وقتی به طلبه گفته میشود فقه بخواند، این سؤال در ذهن او شکل میگیرد که با این فقه چه شغل، درآمد و اعتباری به دست خواهد آورد؛ این مسئله نشان میدهد که باور نسبت به ارزش علم در حوزه نیازمند تقویت است.
آیتالله فاضل لنکرانی ادامه داد: اگر طلبه باور داشته باشد که تلاش علمی او در فقه و اصول ارزشمند و اثرگذار است، برای فهم دقیقتر و رسیدن به نتیجه علمی، وقت و انرژی بیشتری صرف خواهد کرد و حتی برای رسیدن به این هدف حاضر میشود سختیهای تحصیل را تحمل کند.
فقه اجتماعی بیش از گذشته مورد توجه باشد
استاد درس خارج حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت تقویت باور طلاب نسبت به کارکرد فقه و اصول افزود: باید برای طلاب روشن شود که فقه تنها ناظر به مسائل فردی نیست، بلکه در مسائل اجتماعی نیز ظرفیت گستردهای دارد و میتواند در پاسخگویی به نیازهای جامعه نقشآفرین باشد.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام تأکید کرد: توجه به فقه اجتماعی باید در حوزه بیش از گذشته مورد اهتمام قرار گیرد؛ چراکه نیازهای بشر گسترده و متنوع است و اگر باور به توانایی فقه برای پاسخگویی به این نیازها در طلبه شکل بگیرد، انگیزه او برای مطالعه، تحقیق و مباحثه نیز افزایش خواهد یافت.
دو شرط احیای واقعی مباحثه
آیتالله فاضل لنکرانی تصریح کرد: برای احیای واقعی مباحثه باید دو مسئله اساسی مورد توجه قرار گیرد؛ نخست اینکه چگونه عمق دروس و مباحث علمی را افزایش دهیم و دوم اینکه چگونه باور طلاب نسبت به ارزش و کارآمدی علوم حوزوی را تقویت کنیم.
وی افزود: اگر این دو مسئله اصلاح شود، مباحثه به صورت طبیعی شکل میگیرد و دیگر لازم نیست صرفاً با ابزارهای تشویقی، طلبه را به مباحثه وادار کنیم؛ زیرا طلبه خود احساس خواهد کرد برای رسیدن به فهم دقیقتر و پاسخ به مسائل علمی، راهی جز گفتوگوی علمی و مباحثه ندارد.
مباحثه در چارچوب «جدال احسن» باشد
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) در ادامه با اشاره به مفهوم جدال در قرآن و روایات اظهار داشت: در منابع دینی میان جدال مذموم و جدال ممدوح تفاوت گذاشته شده است و مباحثه علمی میتواند در چارچوب «جدال احسن» قرار گیرد.
وی گفت: طلبه در مباحثه نباید به سرعت قانع شود، بلکه باید سؤال مطرح کند و حتی در برابر مطلبی که برای او روشن به نظر میرسد، با دقت و نگاه علمی علامت سؤال قرار دهد تا از این مسیر به فهم عمیقتر برسد.
آیتالله فاضل لنکرانی با تأکید بر ضرورت رعایت اخلاق در مباحثه خاطرنشان کرد: مباحثه باید برای کشف حقیقت و رسیدن به واقع علمی باشد و نباید به خودنمایی، مراء، لجاجت، بدگویی یا تخریب طرف مقابل منجر شود.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام در پایان تأکید کرد: احیای مباحثه صرفاً با تدوین یک طرح اجرایی محقق نمیشود، بلکه باید همزمان به عمق علمی دروس، تقویت باور طلاب نسبت به ارزش علوم حوزوی، اصلاح شیوههای آموزشی و رعایت آداب و اخلاق مباحثه توجه شود.
نظر شما